Rameshwaram Temple 12 Jyotirlinga, Jyotirling or Jyotirlingam 12 jyotirlingas, dwadasa jyitirlinga, Shiva, siva, Somanath, Mallikarjun, Mahakaleshwar, Omkareshwar, Kedarnath, Bhimashankar, Vishwanath, kasi, kashi, varanasi, benares, Tryambakeshwar, Vaidyanath, Nageshwar, Ramesham, Grishneshwar

રામેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ
	જ્યારે જ્યારે પૃથ્વી ઉપર દાનવોના અત્યાચારથી લોકો ‘ત્રાહિમામ્‘ પોકારે છે, ત્યારે ત્યારે લોકોનાં કલ્યાણ માટે ભગવાન વિષ્‍ણુ માનવ-અવતાર ધારણ કરે છે, અને એ રીતે વિષ્‍ણુજીએ શ્રી રામચંદ્રજીના રૂપમાં પૃથ્વી ઉપર જન્મ લીધો. આ વખતે સકળ સંસારમાં મહા તપસ્વી લંકાપતિ રાવણ ગર્વથી વિચરતો હતો. સીતા-સ્વયંવરમાં શિવ-ધનુષ ઊપાડવામાં રાવણને બદલે ભગવાન રામચંદ્રજી સફળ બનેલા, તેથી તેનો બદલો લેવાના ઈરાદે વનવાસ દરમ્યાન રાવણ સીતાજીનું હરણ કરી લંકા લઈ ગયેલ. સીતાની શોધ કરતાં કરતાં રામચંદ્રજી ‍કિષ્કિન્ધા નગરમાં ગયા હતા. ત્યાં સુગ્રીવના હિતકારી થઈને વાલીનો વધ કર્યો, અને અહીં રહીને લક્ષ્‍મણ અને સુગ્રીવ સાથે વિચારણા કરીને સીતાની શોધ કરવા હનુમાન વગેરે વાનરોને ચારે દિશામાં મોકલ્યા.
હનુમાનજીએ રામચંદ્રજીને ખબર આપ્‍યા કે સીતાજી તો રાવણના સંકજામાં લંકાના મજબૂત ગઢમાં છે. સીતાજીના મસ્તકનો મણિ તથા વીંટી હનુમાનજી પાસેથી મેળવીને રામચંદ્રજી ખૂબ આનંદ પામ્યા, અને હનુમાન, સુગ્રીવ વગેરે પવિત્ર વાનરો સાથે પદ્મ વાનર સૈન્યને સાથે લઈને રામચંદ્રજી દક્ષિ‍ણ ભારતના સમુદ્ર-કિનારે ગયા. અહીં તેમણે પડાવ નાખ્યો, અને સીતાજીને સહી-સલામત કેવી રીતે પ્રાપ્‍ત કરવાં, તે અંગે વિચારણા કરવા લાગ્યા. રામચંદ્રજી અયોધ્યાના રાજવી હોવા છતાં આજે તેમની પાસે આ વાનર-સૈન્ય સિવાય કોઈ લશ્કર કે શસ્ત્ર-સામગ્રી ન હતાં. તે વિચારવા લાગ્યા કે આ સમુદ્ર અગાધ છે, તેને પાર કેમ કરવો ? સીતાજી લંકામાં ક્યાંથી ગયાં હશે ? આ વાનરોનું સૈન્ય સમુદ્રમાં તરી શકે તેમ નથી; વળી રાક્ષસરાજ રાવણ ભગવાન શંકરનો કૈલાસ પર્વત ઊંચકવાનો પ્રયત્ન કરનાર હોઈ મહાશક્તિશાળી અને પરાક્રમી છે, લંકા નામનો કિલ્લો અતિ મજબૂત છે, અને તેનો પુત્ર ઈન્દ્રજીત તો ઈન્દ્રને પણ જીતનારો છે. આ સંજોગોમાં રાવણના કબજામાંથી સીતાજીને કેવી રીતે મેળવવાં ? આવા અનેક ગહન વિચારો આવવાથી ભગવાન રામચંદ્રજીએ પાણીની તરસ લાગી અને ગળું સુકાવા લાગ્યું. આજુબાજુમાં સમુદ્રનાં ખારાં પાણી સિવાય મીઠું પાણી ક્યાંય ન હતું. તેથી લક્ષ્‍મણજીએ વિનંતી કરી કે કેટલાક વાનરો દ્વારા પીવા માટે મીઠું પાણી મંગાવી આપો. આ જગ્યામાં આ વાનરોએ જમીન ખોદીને બાવીસ કૂવા બનાવ્યા અને તેમાંથી પાણી કાઢીને રામચંદ્રજીને આપ્‍યું. આજે પણ આ બાવીસ કૂવામાં મીઠા પાણી છે, જ્યારે બીજે બધે જ ખારાં પાણી છે. આ બાવીસ કૂવા ગંગા, યમુના, કાશી, ગયા, શંખ, ચક્ર, કુમુદ વગેરે નામોથી પવિત્ર ગણાય છે. રામચંદ્રજી પાણી પીવા જતા હતા, ત્યાં ઈક્ષ્‍વર – ઈચ્છાથી તેમને વિચાર આવ્યો કે ‘મારા પરમસ્વામી ભગવાન શંકર મહાદેવનાં સ્મરણ-પૂજા તો કર્યાં નથી, તો આ પાણી કેમ પીવાય ? અતિ તૃષ્‍ણાથી વ્યાકુળ બનેલ રામચંદ્રજી મનથી મહાદેવનું સ્મરણ કરીને પાણી પી ગયા અને ત્યારબાદ રેતીનું શિવલિંગ બનાવીને આવાહન વગેરે સોળ ઉપચારોની કલ્પના અને સંકલ્પ કરીને તેનું પૂજન કર્યું. પૂજન કર્યા બાદ શ્રી રામચંદ્રજીએ મહાદેવજીને પ્રાર્થના કરી, વારંવાર દંડવત પ્રણામ કર્યા અને એ પાર્થિવ શિવલિંગ આગળ નૃત્યુ કર્યું. આથી પ્રસન્ન થઈ કૈલાસપતિ મહેશ્વર પ્રકટ થયા અને જ્યોતિર્લિંગ સ્વરૂપે સ્થિત થયા.

A Jyotirlinga or Jyotirling or Jyotirlingam is a shrine where Lord Shiva, an aspect of God in Hinduism is worshipped in the form of a Jyotirlingam or "Lingam of light." There are twelve traditional Jyotirlinga shrines in India.

Rameshwaram Temple