Home

• Somnath Temple • Mallikarjun Temple • Mahakaleshwara Temple • Omkareshwar Temple
•Vaidyanath Temple • Bhimashankar Temple • Rameshwaram Temple • Nageshwar Temple • Vishwanath Temple
• Trimbakeshwar Temple • Kedarnath Temple • Grishneshwar Temple

હિમાલયના હિમાચ્છાદિત પર્વતની તળેટીમાં ૧૧૭૫૦ ફૂટની ઉંચાઈએ કેદારનાથ મહાદેવનું જયોર્તિલિંગ બિરાજમાન છે. સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ વખતે શ્રી વિષ્ણુના બે અવતાર નર અને નારાયણ પાર્થિવ શિવલિંગનું અહીં સ્થાપન કરીને તપ કરી રહ્યાં હતાં. પૂજન વખતે શિવજી પોતે આ પાર્થિવ શિવલિંગમાં પધારતા. આ કઠિન તપથી પ્રસન્ન થઈને કૈલાસપતિએ દર્શન આપ્યાં અને વરદાન માંગવા કહ્યું ત્યારે આ બંને તપસ્વીઓએ કરેલી પ્રાર્થનાથી આશુતોષ જયોતિર્લિંગ સ્વરૂપે અહીં સ્થિત થયા.

પાંડવો હેમાળો ગાળવા આ ક્ષેત્રમાં આવ્યા ત્યારે કેદારનાથ જયોર્તિલિંગના દર્શન કરવા પાંડવો જતા હતા. પરંતુ પ્રાયશ્ચિત કર્યા વિના મોક્ષ મેળવે તે શિવજીને મંજુર ન હોવાથી, શિવજી પાડાનું રૂપ ધારણ કરી પાંડવોની આડે આવ્યા. જયારે ભીમે પાડાનો વધ કરવા કોશિશ કરી ત્યારે પાડામાં વસેલા ભગવાન શંકરે તેમને પ્રાયશ્ચિત કરવાનું જણાવી શિવલિંગ રૂપે સ્થિત કરી. જે ‘કેદારનાથ’ કહેવાય છે. ઉત્તરપ્રદેશમાં હરદ્વાર અથવા હરિદ્વાર નામનું રેલ્વે સ્ટેશન આવેલ છે. હરદ્વાર તેમજ ત્યાંથી ૨૪ કિ.મી. દૂર આવેલ ૠષિકેશમાં ગંગા-કિનારે ૠષિ-મુનિઓના અનેક આશ્રમો તથા અસંખ્ય મંદિરો આવેલ છે. અને એ બંને ભારતના અગ્રિમ તીર્થસ્થાનો ગણાય છે અને અહીંથી જ હિમાલયનો પહાડી વિસ્તાર શરૂ થાય છે. આ બંને સ્થળેથી ઉત્તરાખંડની યાત્રાએ જવા માટે અનેક બસ-સેવા ઉપલબ્ધ છે. બદરીનાથ, કેદારનાથ, ગંગોત્રી અને યમનોત્રી એ ઉત્તરાખંડની યાત્રાના ચાર મુખ્ય ધામો છે. હરદ્વારથી કેદારનાથ ૨૫૬ કિ.મી. અને બદરીનાથ ૩૨૨ કિ.મી. છે. રૂદ્ભપ્રયાગ આગળ રસ્તાના બે ફાટા પડે છે. એક રસ્તો બદરીનાથ જાય છે. જયારે બીજો રસ્તો કેદારનાથ જાય છે. આ આખા રસ્તે એક બાજુએ ઊંડી ખીણમાં સર્પાકારે વહેતી ગંગાનદી જોવા મળે છે. અને બીજી બાજુ પર્વતોની હારમાળામાંથી કોતરવામાં આવેલ વાકાંચૂકા રસ્તા પરથી પ્રાકૃતિક સૌંદર્યનો આસ્વાદ માણતાં માણતાં જવાય છે. રૂદ્ભપ્રયાગથી કેદારનાથ જતાં રસ્તામાં ગૌરીકુંડ આવે છે. અને બસ અહીં સુધી જ જઈ શકે છે. ગૌરીકુંડ ૬૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈએ છે. અહીં પાર્વતીજીનો જન્મ થયો હતો. એ સ્થળે ગૌરીકુંડ નામનો ગરમ પાણીનો કુંડ છે. જેમાં પાર્વતીજીએ પ્રથમ સ્નાન કર્યુ હતું. બાજુમાં જ વહેતી મંદાકિની નદીનો ગુંજારવ મનને ભરી દે છે. ગૌરીકુંડથી કેદારનાથનો રસ્તો સાંકડી કેડીનો બનેલો છે. આ રસ્તે યાત્રિકો ઘોડા, ડોળી કે કંડી મારફત અથવા તો પગે ચાલીને જઈ શકે છે. ૧૫ કિ.મી.ના આકરા ચઢાણવાળા રસ્તે અનુક્રમે જંગલચટ્ટી, રામવાઠા, ધનુર્પાણી, ચટ્ટી અને ગરુડપટ્ટી પસાર કરીને છેવટે કેદારનાથ પહોંચાય છે. આ આખો રસ્તો લીલીછમ વનરાજીથી છવાયેલો છે. ગગનચુંબી પહાડો પરથી અનેક નાના મોટા ઝરણાં ધોધ રૂપે વહીને ખીણમાં વહેતી મંદાકિની નદીમાં પડે છે. જે અદ્ભૂત રસલ્હાણ કરાવે છે. હિમારછાહિત સુમેરૂ પર્વતની તળેટીમાં કેદારનાથ મહાદેવનું મંદિર દસેક ફૂટ ઊંચા ઓટલા પર બાંધવામાં આવેલ છે. પહાડી શૈલીથી બંધાયેલું આ મંદિર ૩૫ ફૂટ પહોળું, ૬૦ ફૂટ લાંબુ અને ૮૦ ફૂટ ઊંચુ છે. પ્રાંગણમાં આવેલ નદીની વિશાળ મૂર્તિની સન્મુખ આવેલ સિંહદ્વારમાં પ્રવેશતાં, મંદિરની અંદર શિવ-પાર્વતી, ઉષા અનિરૂદ્ધ, પાંચ પાંડવો અને શ્રી કૃષ્ણની મૂર્તિઓ છે. ગર્ભગૃહમાં બિરાજતું જયોર્તિલિંગ પરંપરાગત આકારને બદલે પર્વત જેવા ત્રિકોણાકાર આછા ભૂરા પથ્થરનું, નીચેથી પાંચ ફૂટ પહોળું અને બે ફૂટ ઊંચુ છે. અહીં જયોર્તિલિંગ પર ઘી ચોપડવાનો મોટો મહિમા છે. કહેવાય છે કે આ મંદિર પાંડવોએ બંધાવ્યું હતુ. હાલનું મંદિર આધ્ય શંકરાચાર્ય મહારાજે પુનરૂદ્ધાર કરીને બંધાવ્યું હતું અને અહીં દેહત્યાગ કર્યો હતો. મંદિરની બરાબર પાછળ શંકરાચાર્ય મહારાજની સમાધિ આવેલ છે. અહીં ગાંધી સરોવર આવેલ છે જે મંદાકિની નદીનું ઉદ્ગમ સ્થાન છે. આ મંદિર યાત્રિકો માટે મે થી ઓકટોબર સુધી જ ખુલ્લું રહે છે. શિયાળામાં નવેમ્બરથી એપ્રિલ સુધી આ સમગ્ર વિસ્તાર પુષ્કળ બરફથી છવાયેલો રહે છે. તેથી આ સમય દરમિયાન મંદિર બંધ રહે છે. અને કેદારનાથ મહાદેવની ચલમૂર્તિ ઉખીમઠ લાવીને તેનું અહીં પૂજન થાય છે.

Kedarnath Temple in Himalayas
Kedarnath Temple in HimalayasOne of the holiest pilgrimages for the Hindus, Kedarnath Temple Jyotirlinga is located in the picturesque surroundings of Rudra Himalaya Range at a height of 12000 feet on a mountain named Kedar. Near Kedarnath is the source of the river Mandakini that joins Alakananda at Rudraprayag. This place is approximately 150 miles away from Hardwar and 132 miles north of Hrishikesh and is accessible by foot.

The temple at Kedarnath enshrining the Jyotirlingam of Shiva opens only 6 months a year (April-November) when the sun enters the zodiac sign of Aries and it is closed when the sun enters Scorpio. The priests then go to Ukhimath, where the worship of Kedareshwara is continued during the winter season.

Tradition has it that when undertaking Kedarnath Yatra pilgrims first visit Yamunotri and Gangotri and bring with them the holy waters from the sources of the rivers Yamuna and Ganga and offer abhishekams to Kedareshwara. The traditional pilgrim route is Haridwar - Rishikesh - Devaprayag - Tehri - Dharasu - Yamunotri - Uttar Kashi - Gangotri - Triyugnarayan - Gowrikund and Kedarnath. The alternative route to Kedar from Rishikesh is via Devprayag, Srinagar, Rudraprayag and Ukhimath.

Legend Behind Kedarnath Temple
Legend goes that Nara and Narayana - two incarnations of Vishnu performed severe penance in Badrikashraya of Bharat Khand, in front of a Shivalingam fashioned out of earth. Pleased with their devotion, Lord Shiva appeared in front of them and said that they may ask for a boon. Nar and Narayan requested Shiva to take up a permanent abode as a Jyotirlingam at Kedarnath so that all people who worship Shiva shall be freed from their miseries.

According to yet another popular legend related to Kedar Temple, Goddess Parvati worshipped Kedareshwar to unite with Shiva as Ardhanareeswarar. Besides, the Pandavas are believed to have visited this area several times. Arjuna is believed to have come here to pray to Shiva to obtain the coveted Pasupataastra. The other Pandavas are believed to have come here in search of him, where Draupadi came across the heavenly lotus Kalyana Saugandikam, and requested Bhima to bring here some more of the same. It was during his venturing out to seek these flowers that Bhima met Hanumaan.

Significance of Kedarnath Temple
Located in the lofty Himalayas, Kedarnath Temple is one of the best known Shivasthalams in India and is considered to be one of the most sacred pilgrimage centers of the country. It is believed that by praying to Kedareshwar, one can get all his desires fulfilled. Importance of the shrine can be further understood from the beliefs that Upamanyu prayed to Lord Shiva in this place in Satayuga while in Dwapar, the Pandavas worshipped Lord Shiva here. Even the spiritual leader Adi Sankaracharya is closely associated with Kedarnath.

Structure of Kedarnath Temple
Kedarnath Shrine is scenically placed amidst the lofty, snow - covered mountains and grassy meadows covering the valleys. Immediately behind the temple is the high Keadardome peak, which can be sighted from great distances. It is believed that the temple of Kedarnath was constructed by the Pandavas. At the entrance of the temple is the statue of Nandi, the divine bull of Shiva. Walls inside the temple are exquisitely carved with images. The revered Shiva Lingam housed in the temple is in the unusual pyramidal form.

 

 

 

 

12 Jyotirlinga

• Somnath Temple • Mallikarjun Temple • Mahakaleshwara Temple • Omkareshwar Temple
•Vaidyanath Temple • Bhimashankar Temple • Rameshwaram Temple • Nageshwar Temple • Vishwanath Temple
• Trimbakeshwar Temple • Kedarnath Temple • Grishneshwar Temple